Một nghiên cứu mới mở ra hy vọng về thuốc chống ung thư mới. Nguồn gốc là nhóm thuốc chống trầm cảm quen thuộc. Các nhà khoa học tại Đại học California ở Los Angeles (UCLA) đã có phát hiện bất ngờ. Đó là tác dụng mới của thuốc SSRI lên bệnh ung thư. Kết quả ban đầu cho thấy khối u thu nhỏ đáng kể trong thử nghiệm. Bài viết tổng hợp diễn biến nghiên cứu và những điều cần hiểu đúng.

Tế bào ung thư dưới kính hiển vi — minh họa nghiên cứu thuốc chống ung thư mới từ nhóm SSRI

Thuốc chống ung thư mới từ nhóm SSRI là gì?

Nghiên cứu do nhóm tác giả Đại học California ở Los Angeles (UCLA – Mỹ) thực hiện. Công trình được công bố trên tạp chí khoa học Cell danh tiếng. Nhóm nghiên cứu do GS-TS Lili Yang dẫn đầu. Họ phát hiện tác dụng bất ngờ của thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI lên bệnh ung thư. SSRI là viết tắt của chất ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc. Đây là nhóm thuốc chống trầm cảm được kê đơn rất phổ biến hiện nay.

Việc tái sử dụng thuốc cũ cho chỉ định mới không phải ý tưởng xa lạ. Nhiều loại thuốc đã được tìm ra công dụng mới sau khi lưu hành. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian đưa phương pháp mới đến người bệnh. Chi phí nghiên cứu cũng thấp hơn nhiều so với phát triển thuốc hoàn toàn mới.

Serotonin là chất dẫn truyền thần kinh quen thuộc với nhiều người. Nó thường được biết đến với vai trò điều hòa tâm trạng. Tuy nhiên, serotonin còn ảnh hưởng nhiều quá trình khác trong cơ thể. Các quá trình này gồm tiêu hóa, trao đổi chất và chức năng hệ miễn dịch.

Vì sao thuốc chống trầm cảm lại liên quan đến ung thư?

Ý tưởng nghiên cứu bắt đầu từ một quan sát thú vị của nhóm UCLA. Họ nhận thấy tế bào miễn dịch lấy từ khối u chứa nồng độ cao bất thường. Đó là các phân tử tham gia vào quá trình điều hòa serotonin. Phát hiện này gợi ý mối liên hệ giữa serotonin và ung thư. Nhóm tác giả quyết định đào sâu mối liên hệ này trong phòng thí nghiệm.

Hệ miễn dịch là hàng rào bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây bệnh. Trong ung thư, hệ miễn dịch có vai trò nhận diện và loại bỏ tế bào bất thường. Khi mối liên hệ giữa serotonin và tế bào miễn dịch được làm rõ, cánh cửa mới đã mở ra.

Thử nghiệm thuốc chống ung thư mới cho kết quả ra sao?

Nhóm nghiên cứu thử nghiệm thuốc SSRI trên mô hình khối u ở chuột và người. Các mô hình đại diện cho năm loại ung thư khác nhau. Kết quả khiến giới khoa học bất ngờ và đầy hy vọng.

5 loại ung thư được đưa vào thử nghiệm

  • Ung thư hắc tố (melanoma) — loại ung thư da ác tính.
  • Ung thư vú.
  • Ung thư tuyến tiền liệt.
  • Ung thư đại tràng.
  • Ung thư bàng quang.

Khối u thu nhỏ hơn 50% trong thử nghiệm

Kết quả cho thấy SSRI làm giảm kích thước khối u trung bình hơn 50%. Đây là mức giảm rất đáng kể trong nghiên cứu tiền lâm sàng. Đồng thời, thuốc giúp các tế bào T “sát thủ” hoạt động hiệu quả hơn. Tế bào T là lực lượng chủ chốt của hệ miễn dịch. Chúng có nhiệm vụ nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Kết hợp SSRI với liệu pháp kháng PD-1 cho hiệu quả vượt trội

Các nhà nghiên cứu không dừng lại ở thử nghiệm đơn lẻ. Họ thử nghiệm kết hợp SSRI với kháng thể kháng PD-1. Đây là một liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư phổ biến hiện nay. Thử nghiệm được tiến hành trên chuột mắc ung thư hắc tố và ung thư đại tràng.

Kết quả còn tốt hơn thử nghiệm đơn thuốc rất nhiều. Liệu pháp kết hợp giúp giảm đáng kể kích thước khối u ở tất cả chuột được điều trị. Thậm chí, một số trường hợp đạt được sự thuyên giảm hoàn toàn. Đây là tín hiệu cực kỳ khả quan cho hướng điều trị kết hợp.

Vì sao điều trị kết hợp lại hiệu quả hơn?

Điều trị kết hợp là xu hướng quan trọng trong ung thư học hiện đại. Thay vì dùng một loại thuốc đơn độc, bác sĩ phối hợp nhiều cơ chế tác động. Mục tiêu là tấn công khối u từ nhiều hướng cùng lúc. Kết quả trên chuột cho thấy hướng đi này rất khả thi.

Ưu thế lớn nhất của thuốc chống ung thư mới này

Điểm khiến giới khoa học kỳ vọng vào thuốc chống ung thư mới này nằm ở tính khả thi. SSRI là thuốc đã được chứng minh an toàn cho con người. Nó cũng đã được cơ quan quản lý phê duyệt lưu hành. Nhờ vậy, phương pháp mới sẽ dễ tiếp cận với người bệnh hơn rất nhiều. Người bệnh không phải chờ đợi một loại thuốc hoàn toàn mới.

Nghiên cứu khảo sát trên bệnh nhân ung thư

Để xác nhận những phát hiện này, các tác giả đang triển khai bước tiếp theo. Họ tiến hành một nghiên cứu dạng khảo sát trên các bệnh nhân ung thư. Theo GS Yang, có tới 20% bệnh nhân ung thư đang dùng thuốc chống trầm cảm. Trong đó, SSRI là nhóm được dùng phổ biến nhất. Vì vậy, việc tuyển chọn đối tượng nghiên cứu sẽ không quá khó khăn.

Nếu hiệu quả của SSRI tiếp tục được chứng minh trên người, triển vọng rất lớn. Nó hứa hẹn trở thành vũ khí đột phá mới trong cuộc chiến chống ung thư.

4 hiểu lầm thường gặp về thuốc chống ung thư mới

Thông tin nghiên cứu mới dễ gây hiểu nhầm trong cộng đồng. Bốn lầm tưởng sau đây cần được làm rõ:

SSRI đã trở thành thuốc chữa ung thư chính thức

Sai. Kết quả hiện tại mới dừng ở giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng. SSRI chưa được công nhận là phác đồ điều trị ung thư chính thức. Cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để khẳng định hiệu quả.

Bệnh nhân ung thư nên tự dùng SSRI để chữa bệnh

Sai và rất nguy hiểm. Mọi loại thuốc đều phải dùng theo chỉ định của bác sĩ. Tự ý dùng thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Người bệnh tuyệt đối không tự điều trị dựa trên tin tức nghiên cứu.

Kết quả trên chuột chắc chắn đúng với người

Sai. Kết quả trên mô hình động vật chưa thể khẳng định cho con người. Cơ thể người phức tạp hơn nhiều so với mô hình thử nghiệm. Đó là lý do nhóm UCLA đang triển khai nghiên cứu khảo sát trên bệnh nhân.

SSRI có thể thay thế hóa trị và xạ trị

Sai. Hướng nghiên cứu hiện tại là kết hợp SSRI với liệu pháp miễn dịch. Không có bằng chứng nào cho thấy SSRI thay thế được các phương pháp điều trị chuẩn. Mọi quyết định điều trị đều thuộc về bác sĩ chuyên khoa.

Kết luận

Tóm lại, thuốc chống ung thư mới từ nhóm SSRI mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn. Xuất phát từ nhóm thuốc chống trầm cảm quen thuộc, các nhà khoa học đã tìm thấy tiềm năng mới. Đó là khả năng chống ung thư đầy bất ngờ. Kết quả thử nghiệm trên mô hình cho thấy khối u thu nhỏ rõ rệt. Hiệu quả càng vượt trội khi kết hợp với liệu pháp kháng PD-1. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu của hành trình nghiên cứu. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Hãy chờ đợi kết quả nghiên cứu trên người và luôn tuân thủ phác đồ của bác sĩ.