10 thảo dược quen thuộc tốt cho sức khỏe
10 thảo dược quen thuộc tốt cho sức khỏe
Từ gian bếp đến vườn nhà, nhiều loại thảo dược tốt cho sức khỏe đã gắn bó với người Việt. Chúng hiện diện trong bữa ăn hằng ngày qua nhiều thế hệ. Ông bà ta thường dùng chúng như món ăn, thức uống hằng ngày. Cách dùng này giúp bồi bổ cơ thể một cách tự nhiên. Bài viết giới thiệu 10 loại thảo dược quen thuộc cùng cách dùng an toàn theo kinh nghiệm dân gian. Nội dung chỉ mang tính tham khảo, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Thảo dược là gì: Hiểu đúng trước khi dùng
Thảo dược là những loại cây cỏ được dùng trong đời sống hằng ngày như thực phẩm hoặc thức uống. Kinh nghiệm dân gian ghi nhận nhiều loại cây quen thuộc. Khi dùng đúng cách, chúng có thể hỗ trợ sức khỏe hằng ngày.
Ngày nay, nhiều gia đình tìm đến các loại thảo dược tốt cho sức khỏe. Chúng gần gũi, dễ tìm và dễ chế biến tại nhà. Nhiều loại còn có thể tự trồng trong vườn hoặc chậu nhỏ.
Những công dụng được nhắc đến trong bài viết này đều dựa trên kinh nghiệm dân gian. Chúng cũng dựa trên thông tin dinh dưỡng chung, không phải kết luận y khoa. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thảo dược nào thường xuyên.
Ở Việt Nam, nhiều loại thảo dược mọc hoang hoặc được trồng trong vườn nhà. Việc tận dụng chúng trong bữa ăn hằng ngày là nét đẹp trong văn hóa ẩm thực truyền thống. Tuy nhiên, dùng theo thói quen không đồng nghĩa với việc tự ý chữa bệnh bằng thảo dược.
Nhóm gia vị ấm: Gừng, nghệ, sả, tía tô
Bốn loại thảo dược tốt cho sức khỏe dưới đây đều là gia vị quen thuộc trong bếp Việt. Theo quan niệm dân gian, chúng có tính ấm và thường được dùng trong những ngày se lạnh.
Gừng
Gừng là loại củ gia vị gần như nhà nào cũng có. Theo kinh nghiệm dân gian, gừng có tính ấm và vị cay nhẹ. Nhiều gia đình pha trà gừng ấm uống vào buổi sáng hoặc khi trời lạnh.
Gừng tươi cũng được dùng để nấu ăn, kho cá, nấu canh chua. Khi chế biến món ăn, bạn chỉ nên dùng một lượng vừa phải như gia vị thông thường. Người đang dùng thuốc hoặc có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ trước khi dùng gừng liều lượng lớn.
Vào những ngày trời lạnh, nhiều gia đình đập dập gừng tươi nấu với nước nóng để ngâm chân. Đây là cách làm dân gian giúp cơ thể ấm lên. Nó cũng giúp thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Bạn nên dùng nước vừa đủ ấm, tránh nước quá nóng gây bỏng da.
Nghệ
Nghệ là loại củ có màu vàng đặc trưng, thường dùng trong nấu ăn. Thành phần tạo màu vàng của nghệ được gọi là curcumin, một hợp chất thực vật tự nhiên. Trong dân gian, nghệ thường xuất hiện trong các món kho, món xào và món cà ri.
Nhiều người pha tinh bột nghệ với sữa ấm hoặc mật ong để uống buổi sáng. Đây là thói quen dân gian, bạn nên dùng lượng nhỏ và theo dõi phản ứng cơ thể. Nghệ không thay thế được thuốc điều trị, người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ.
Khi nấu ăn, bạn có thể ướp nghệ tươi giã nhỏ với thịt hoặc cá trước khi kho. Cách này giúp món ăn có màu vàng đẹp mắt và mùi thơm hấp dẫn hơn. Nghệ tươi bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh được khá lâu nếu bọc kín.
Sả
Sả là loại cây có mùi thơm đặc trưng, mọc thành bụi trong vườn nhà. Người Việt thường dùng sả để ướp thịt, nấu lẩu và xào hải sản. Theo kinh nghiệm dân gian, sả có tính ấm và mùi thơm dễ chịu.
Nhiều gia đình nấu nước sả với gừng để xông hơi khi thấy người mệt mỏi. Đây là cách làm dân gian giúp thư giãn, không phải phương pháp chữa bệnh. Khi xông hơi, bạn cần cẩn thận với nước nóng để tránh bị bỏng.
Sả cây sau khi mua về nên cắm vào lọ nước để giữ được tươi lâu. Bạn cũng có thể trồng sả trong chậu nhỏ đặt ở ban công để dùng dần. Sả rất dễ trồng, chỉ cần đất tơi xốp và tưới nước đều đặn mỗi ngày.
Tía tô
Tía tô là loại rau có lá màu tím xanh, mùi thơm nồng đặc trưng. Người Việt thường ăn tía tô sống kèm với các món cuốn, món nướng. Theo kinh nghiệm dân gian, tía tô có tính ấm và thường dùng trong ngày lạnh.
Nhiều bà nội trợ nấu cháo tía tô hành hoa cho cả nhà ăn khi trời trở lạnh. Bạn nên chọn lá tươi, rửa sạch và dùng như một loại rau ăn kèm thông thường. Người có cơ địa dị ứng với các loại rau thơm nên thử một lượng nhỏ trước.
Tía tô có thể trồng dễ dàng trong thùng xốp hoặc chậu nhỏ tại nhà. Cây ưa nơi có nắng nhẹ và đất ẩm, chỉ sau vài tuần đã có lá để hái. Tự trồng rau tại nhà giúp bạn chủ động được nguồn rau sạch cho cả gia đình.
Nhóm rau vườn mát: Diếp cá, bạc hà, lá lốt, rau má
Bốn loại thảo dược tốt cho sức khỏe tiếp theo thường được trồng trong vườn nhà. Theo quan niệm dân gian, nhóm này có tính mát và hay được dùng trong mùa nóng.
Diếp cá
Diếp cá là loại rau có mùi tanh đặc trưng, nhiều người mới ăn chưa quen. Rau này thường được ăn sống kèm với các món cuốn, bún và bánh xèo. Theo kinh nghiệm dân gian, diếp cá có tính mát và hay được dùng trong mùa hè.
Nhiều người xay diếp cá lấy nước uống hoặc nấu canh với thịt băm. Khi ăn sống, bạn cần rửa rau thật kỹ dưới vòi nước sạch nhiều lần. Người bụng yếu nên ăn một lượng nhỏ trước để xem phản ứng của cơ thể.
Diếp cá ưa nơi đất ẩm và bóng râm, rất dễ trồng trong vườn nhà. Bạn chỉ cần giâm một đoạn thân xuống đất ẩm là cây có thể bén rễ nhanh chóng. Khi hái rau ăn, bạn nên ngắt ngọn non để cây tiếp tục ra lá mới.
Bạc hà
Bạc hà là loại rau thơm có mùi the mát rất dễ nhận biết. Lá bạc hà chứa tinh dầu tạo mùi thơm the mát đặc trưng. Người Việt thường dùng bạc hà ăn kèm phở, bún và các món cuốn.
Nhiều gia đình pha trà bạc hà ấm uống sau bữa ăn để cảm thấy dễ chịu. Đây là thói quen dân gian, bạn chỉ nên dùng vài lá mỗi lần như rau thơm. Tinh dầu bạc hà đậm đặc không phù hợp cho trẻ sơ sinh, cần để xa tầm tay trẻ.
Bạc hà là loại cây dễ trồng nhất trong các loại rau thơm. Bạn có thể trồng bạc hà trong chậu nhỏ đặt ở nơi nhiều sáng. Cây phát triển rất nhanh, vì vậy bạn nên trồng riêng một chậu để dễ kiểm soát.
Lá lốt
Lá lốt là loại lá to, xanh đậm, thường mọc nhiều ở nơi ẩm mát. Món ăn nổi tiếng nhất từ lá lốt là bò cuốn lá lốt nướng thơm phức. Theo kinh nghiệm dân gian, lá lốt có tính ấm và hay dùng trong các món nướng, món xào.
Nhiều gia đình nấu canh lá lốt với thịt băm hoặc xào với thịt bò. Bạn nên chọn lá không quá già, rửa sạch và nấu chín kỹ trước khi ăn. Lá lốt là món ăn dân dã, hãy dùng với lượng vừa phải như các loại rau khác.
Lá lốt mọc hoang nhiều ở các vùng quê, thường thấy ở bờ rào. Bạn cũng có thể trồng lá lốt trong vườn nhà ở nơi đất ẩm và râm mát. Khi hái lá để nấu ăn, bạn nên chọn những lá bánh tẻ không quá non cũng không quá già.
Rau má
Rau má là loại rau mọc bò trên mặt đất, lá tròn nhỏ xinh xắn. Theo kinh nghiệm dân gian, rau má có tính mát và hay được dùng giải nhiệt mùa hè. Nhiều người xay rau má với nước và một chút đường thành thức uống giải khát.
Rau má cũng được nấu canh với thịt băm hoặc tôm tươi rất ngon. Khi xay uống sống, bạn phải rửa rau thật sạch và chọn nguồn rau an toàn. Bạn không nên uống quá nhiều nước rau má mỗi ngày, hãy dùng điều độ.
Rau má mọc hoang rất nhiều ở ruộng vườn, bờ mương sau mưa. Khi hái rau má mọc hoang, bạn cần chắc chắn khu vực đó không bị ô nhiễm. Tốt nhất bạn nên tự trồng rau má trong chậu hoặc mua ở nơi uy tín.
Nhóm bồi bổ quen thuộc: Atiso và đinh lăng
Hai loại thảo dược tốt cho sức khỏe dưới đây thường được dùng để bồi bổ cơ thể. Theo kinh nghiệm dân gian, người ta hay dùng chúng pha trà hoặc nấu canh bồi bổ.
Atiso
Atiso là loại cây được trồng nhiều ở Đà Lạt và các vùng đất cao. Hoa atiso có hình dáng đẹp, thường được dùng nấu canh hoặc hầm xương. Theo kinh nghiệm dân gian, atiso có tính mát và hay được dùng pha trà uống hằng ngày.
Trà atiso có vị hơi đắng nhẹ, mùi thơm dễ chịu và màu vàng nhạt. Nhiều gia đình mua atiso khô về pha trà uống thay cho các loại nước ngọt. Bạn nên chọn sản phẩm atiso có nguồn gốc rõ ràng, tránh hàng trôi nổi không rõ xuất xứ.
Ngoài hoa, lá atiso khô cũng được nhiều người mua về pha trà uống. Bạn nên pha trà với nước vừa sôi và hãm khoảng năm đến mười phút. Không nên pha trà quá đặc hoặc uống thay hoàn toàn nước lọc hằng ngày.
Đinh lăng
Đinh lăng là loại cây cảnh quen thuộc, nhiều nhà trồng làm hàng rào. Trong dân gian, đinh lăng được gọi là nhân sâm của người nghèo. Lá non của cây thường được ăn kèm với nem hoặc các món cuốn.
Theo kinh nghiệm dân gian, rễ đinh lăng hay được dùng ngâm hoặc sắc lấy nước uống. Tuy nhiên, bạn chỉ nên dùng lá non làm rau ăn kèm với lượng vừa phải. Phần rễ và cách dùng liều cao cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước.
Đinh lăng là loại cây cảnh đẹp, vừa để ngắm vừa có lá non để ăn. Nhiều gia đình trồng đinh lăng làm cảnh trong sân vườn hoặc trước hiên nhà. Khi hái lá non để ăn, bạn chỉ nên hái vừa đủ dùng để cây tiếp tục phát triển.
Cách dùng thảo dược: An toàn mỗi ngày
Để các loại thảo dược tốt cho sức khỏe phát huy được mặt tích cực, bạn cần dùng đúng cách. Trước hết, hãy chọn thảo dược có nguồn gốc rõ ràng, tươi sạch và không dập nát. Rau lá ăn sống phải được rửa kỹ dưới vòi nước sạch nhiều lần.
Bạn chỉ nên dùng thảo dược với lượng vừa phải như thực phẩm thông thường hằng ngày. Dùng quá nhiều bất kỳ loại nào cũng có thể gây khó chịu cho cơ thể. Thảo dược không thể thay thế thuốc chữa bệnh hay chỉ định điều trị của bác sĩ.
Nếu đang dùng thuốc, bạn cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thêm bất kỳ loại thảo dược nào. Khi mới dùng một loại thảo dược lạ, hãy bắt đầu với lượng nhỏ để theo dõi phản ứng. Nếu thấy dấu hiệu bất thường như mẩn ngứa hay khó chịu, hãy ngưng dùng. Sau đó, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn.
Bảo quản thảo dược đúng cách cũng giúp giữ được chất lượng và mùi vị tự nhiên. Rau tươi nên dùng trong một đến hai ngày và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Thảo dược khô cần để nơi khô ráo, tránh ẩm mốc và ánh nắng trực tiếp.
- Chọn thảo dược tươi sạch, nguồn gốc rõ ràng.
- Rửa kỹ rau lá ăn sống dưới vòi nước sạch.
- Dùng lượng vừa phải như thực phẩm hằng ngày.
- Không dùng thảo dược thay thế thuốc chữa bệnh.
- Hỏi ý kiến bác sĩ khi muốn dùng thường xuyên.
Nhóm cần thận trọng: Hỏi bác sĩ trước khi dùng
Một số đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi dùng các loại thảo dược tốt cho sức khỏe. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú không nên tự ý dùng thảo dược liều lượng lớn. Một số loại cây có thể ảnh hưởng không tốt đến thai kỳ hoặc nguồn sữa mẹ.
Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thêm thảo dược. Một số loại thảo dược có thể tương tác với thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị. Trẻ nhỏ và người cao tuổi có cơ thể nhạy cảm hơn người trưởng thành khỏe mạnh.
Với hai nhóm này, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi cho dùng thường xuyên. Người có tiền sử dị ứng với phấn hoa hoặc các loại cây cỏ cần thử rất ít trước. Nếu từng bị dị ứng thực phẩm, hãy thận trọng gấp đôi khi thử loại thảo dược mới.
Tóm lại, thảo dược là người bạn tốt trong gian bếp, nhưng cần được dùng một cách hiểu biết. Khi có bất kỳ băn khoăn nào, đừng ngần ngại hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.
Câu hỏi thường gặp: Thảo dược tốt cho sức khỏe
Dùng thảo dược mỗi ngày có an toàn không?
Dùng thảo dược tốt cho sức khỏe như thực phẩm hằng ngày thường được xem là an toàn. Tuy nhiên, bạn không nên lạm dụng bất kỳ loại nào với liều lượng lớn. Nếu muốn dùng thường xuyên với mục đích bồi bổ, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Thảo dược có thay thế thuốc chữa bệnh được không?
Không. Thảo dược chỉ là thực phẩm hoặc thức uống hỗ trợ trong đời sống hằng ngày. Chúng không thể thay thế thuốc chữa bệnh hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Người đang điều trị bệnh cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý bỏ thuốc.
Nên dùng thảo dược tươi hay khô?
Cả hai dạng tươi và khô đều được dùng phổ biến trong đời sống hằng ngày. Thảo dược tươi giữ được mùi thơm tự nhiên, phù hợp để nấu ăn và ăn sống. Dạng khô tiện bảo quản lâu và phù hợp để pha trà uống hằng ngày. Dù dùng dạng nào, bạn cũng cần chọn sản phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng.
Uống trà thảo dược buổi tối có gây mất ngủ không?
Hầu hết các loại trà thảo dược dân dã không chứa chất gây tỉnh táo như cà phê. Tuy nhiên, uống quá nhiều nước vào buổi tối có thể khiến bạn phải thức dậy đi vệ sinh. Bạn nên uống một tách nhỏ trước giờ đi ngủ khoảng một đến hai tiếng.
Trẻ em có dùng được thảo dược không?
Trẻ em có thể ăn các loại rau thảo dược quen thuộc như rau thơm trong bữa ăn gia đình. Tuy nhiên, bạn không nên cho trẻ uống các loại nước sắc đặc hoặc dùng liều lượng lớn. Cơ thể trẻ còn non nớt, vì vậy hãy hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa. Bạn chỉ nên cho trẻ dùng thường xuyên khi có tư vấn chuyên môn.
Mua thảo dược ở đâu để đảm bảo chất lượng?
Bạn nên mua thảo dược ở những nơi uy tín và quen thuộc. Chợ đầu mối hoặc cửa hàng thực phẩm sạch là lựa chọn tốt. Với sản phẩm đóng gói sẵn, hãy kiểm tra bao bì, hạn sử dụng và nguồn gốc xuất xứ. Tránh mua hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc vì có thể chứa chất bảo quản không an toàn.
Kết luận
Mười loại thảo dược tốt cho sức khỏe trên đây đều rất quen thuộc. Chúng gắn bó với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ. Khi dùng đúng cách và với lượng vừa phải, chúng góp phần làm phong phú bữa ăn. Một chế độ ăn đa dạng luôn tốt hơn việc trông chờ vào một loại duy nhất.
Hãy nhớ rằng thảo dược không phải là thuốc chữa bệnh. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe hoặc đang dùng thuốc, hãy hỏi ý kiến bác sĩ. Sự tư vấn chuyên môn giúp bạn dùng thảo dược một cách an toàn nhất.
