Khi trẻ thu mình hay gắt gỏng, cha mẹ rất dễ phản ứng bằng sự tức giận. Nhưng phía sau thái độ khó chịu đôi khi là nỗi bất an, cảm giác không đủ tốt. Đó còn là những tổn thương hoặc cảm xúc quá lớn mà trẻ chưa thể định danh. Cha mẹ cần không chỉ lắng nghe mà còn tìm hiểu điều giấu kín phía sau.

Trẻ thu mình hay gắt gỏng — cha mẹ cần nhìn sâu hơn phía sau hành vi khó chịu của con

Trẻ thu mình hay gắt gỏng ẩn sau điều gì?

Sự chống đối không phải lúc nào cũng đơn giản như vẻ bề ngoài. Trong một số trường hợp, nó che giấu những vấn đề cảm xúc sâu xa hơn. Chẳng hạn như sự bất an, tự ti hoặc tức giận âm ỉ. Một người mẹ có hai con ở tuổi vị thành niên đã chia sẻ trải nghiệm của mình. Chị khá quen thuộc với việc trẻ cãi lại và tranh luận gay gắt. Nhưng đôi lúc chị băn khoăn tự hỏi một điều. Liệu sự chống đối có phải biểu hiện của một trạng thái cảm xúc mãnh liệt nào khác? Câu hỏi này mở ra góc nhìn mới cho nhiều bậc cha mẹ.

Bất an khiến trẻ tìm cách thuộc về một nhóm

Allison Guilbault là chuyên gia trị liệu với nhiều năm kinh nghiệm. Bà cho biết khi cảm thấy bất an, trẻ vị thành niên thường tìm cách thuộc về một nhóm. Một cách phổ biến là bắt chước những bạn đồng trang lứa có hành vi chống đối. Nếu trẻ cho rằng bản thân không có giá trị, tình hình càng phức tạp. Tự chỉ trích thường xuyên cũng đẩy trẻ vào trạng thái tương tự. Kiểu suy nghĩ tiêu cực này có thể chuyển thành hành vi chống đối ra bên ngoài. Dòng suy nghĩ trong đầu trẻ có thể là như thế này. “Nếu dù thế nào mình cũng không được yêu thương hay không xứng đáng, vậy thì cứ làm tới cùng”.

“Phòng thủ tốt nhất là tấn công mạnh nhất”

Tiến sĩ Jerry Weichman là nhà tâm lý học lâm sàng. Ông cho rằng sự chống đối có thể là cách trẻ bù đắp cảm giác nhỏ bé. Đây là tâm thế “phòng thủ tốt nhất là tấn công mạnh nhất”. Tâm thế này hình thành vô thức trong tâm trí trẻ. Mục đích là bảo vệ bản thân khỏi tổn thương cảm xúc, sự xấu hổ, phán xét hoặc thất vọng.

Chống đối không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ bất an

Sự chống đối không phải lúc nào cũng xuất phát từ cảm giác bất an. Lo âu và trầm cảm cũng có thể khiến hành vi này gia tăng. Những suy nghĩ tiêu cực về bản thân là một nguyên nhân khác. Sang chấn ở trường học hoặc gia đình cũng góp phần không nhỏ. Áp lực học tập hay căng thẳng tình cảm đều có thể là ngòi nổ.

Tiến sĩ Weichman cho rằng trẻ thường chống đối là những em từng trải qua nhiều tổn thương. Những đau đớn về mặt cảm xúc chưa được giải quyết triệt để. Theo thời gian, chúng có thể dần chuyển thành tức giận. Trẻ trở nên nóng nảy, dễ cáu và phản ứng mạnh ngay cả với tình huống nhỏ.

Sự chống đối vì thế có thể là một “lời cầu cứu” của trẻ. Đây cũng là cách trẻ thể hiện cảm xúc dù không phải lúc nào cũng hữu ích. Nhiều trẻ chưa có đủ công cụ và kỹ năng để kiểm soát cảm xúc. Vì vậy, các em thể hiện sự khó chịu thông qua hành vi. Chuyên gia Guilbault giải thích một cách ngắn gọn mà sâu sắc. “Các em thường cho bạn thấy mình đang cảm thấy thế nào thay vì nói ra”. Khi bất an, tức giận, lo lắng hoặc trầm cảm, trẻ thể hiện cảm xúc qua hành vi tiêu cực.

Muốn con mở lòng, đừng vội bắt con phải nói

Cha mẹ trò chuyện nhẹ nhàng giúp trẻ thu mình hay gắt gỏng mở lòng chia sẻ

Khi trẻ thu mình hay gắt gỏng, cha mẹ rất dễ phản ứng bằng sự tức giận của mình. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào hành vi chống đối, cha mẹ cần nhìn sâu hơn. Điều quan trọng là tìm hiểu điều gì đang thực sự xảy ra.

8 dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần lưu ý

Cha mẹ nên quan sát những thay đổi mang tính lặp lại ở trẻ. Đừng chỉ chú ý đến một vài ngày trẻ cáu kỉnh đơn lẻ. Những dấu hiệu đáng lưu ý bao gồm:

  • Thay đổi giấc ngủ: ngủ quá nhiều hoặc khó ngủ kéo dài.
  • Thay đổi ăn uống: ăn quá ít hoặc ăn vô độ bất thường.
  • Buồn bã kéo dài, gương mặt thiếu sức sống nhiều ngày.
  • Cực kỳ dễ cáu gắt, phản ứng mạnh trước chuyện nhỏ nhặt.
  • Tâm trạng thất thường, lúc vui lúc buồn không rõ nguyên nhân.
  • Thu mình khỏi bạn bè và gia đình, thích ở một mình trong phòng.
  • Lo lắng quá mức về những việc vốn bình thường trước đây.
  • Thành tích học tập hoặc thể thao giảm sút đáng kể.

Duy trì kết nối để nhận ra thay đổi của con

Việc duy trì kết nối với trẻ rất quan trọng trong giai đoạn này. Chỉ khi thường xuyên tương tác, cha mẹ mới nhận ra những thay đổi ở con. Nếu biểu hiện nghiêm trọng hoặc kéo dài nhiều ngày, cha mẹ cần hành động. Hãy tìm cách hỗ trợ con hoặc tìm kiếm sự trợ giúp từ bên ngoài.

5 nguyên tắc ứng xử khi trẻ đang tức giận

Cha mẹ cần ghi nhớ những nguyên tắc sau khi đối diện với cơn giận của con:

  • Không tranh cãi ở cùng mức độ cảm xúc với con khi trẻ đang tức giận.
  • Không la hét lại, không nói lời gây tổn thương, thách thức hay hạ thấp trẻ.
  • Chờ đến khi cả hai bình tĩnh rồi mới tìm hiểu vấn đề phía sau hành vi.
  • Hạ thấp giọng nói, thậm chí nói gần như thì thầm để giữ kết nối cảm xúc.
  • Tạm dừng ngay khi cuộc trò chuyện có nguy cơ biến thành tranh cãi.

Tiến sĩ Weichman thậm chí khuyến nghị cha mẹ nói gần như thì thầm. Giọng nói nhẹ nhàng cho thấy cha mẹ vẫn kết nối về mặt cảm xúc với con. Theo ông, không thể có cuộc trò chuyện lý trí với người đang hành xử phi lý. Cha mẹ có thể nói hoặc làm điều khiến mình phải hối tiếc sau đó.

Sức mạnh của cái ôm và cái đặt tay lên vai

Sự tiếp xúc cơ thể cũng có thể giúp trẻ bình tĩnh hơn. Điều kiện là các em cảm thấy thoải mái với điều đó. Một cái ôm trong vài giây đôi khi có tác dụng kỳ diệu. Đơn giản hơn, cha mẹ có thể đặt tay lên vai con. Hành động này cho thấy cha mẹ luôn ở bên và yêu thương con.

Cuối cùng, cha mẹ cần học cách điều chỉnh cảm xúc của chính mình. Đối phó với sự chống đối của con không chỉ là thay đổi hành vi của trẻ. Nó còn đòi hỏi người lớn kiểm soát tốt hơn sự tức giận và thôi thúc tranh cãi lại.

4 hiểu lầm thường gặp về trẻ thu mình hay gắt gỏng

Hiểu sai về trẻ thu mình hay gắt gỏng khiến cha mẹ xử trí chưa đúng. Bốn lầm tưởng phổ biến sau đây cần được loại bỏ:

Trẻ thu mình hay gắt gỏng chỉ là hư và bướng bỉnh

Sai. Phía sau thái độ khó chịu thường là nỗi bất an, cảm giác không đủ tốt. Đó còn có thể là những tổn thương hoặc cảm xúc quá lớn chưa được định danh. Quy chụp trẻ là hư chỉ khiến khoảng cách thêm xa.

Cãi lại nghĩa là trẻ không tôn trọng cha mẹ

Sai. Nhiều trẻ chưa đủ công cụ và kỹ năng để kiểm soát cảm xúc. Các em thể hiện sự khó chịu qua hành vi thay vì lời nói. Đây là cách giao tiếp còn non nớt, không phải sự vô lễ có chủ đích.

La mắng nghiêm khắc sẽ khiến trẻ ngoan ngoãn hơn

Sai. Tranh cãi ở cùng mức độ cảm xúc chỉ khiến phản ứng dữ dội hơn. La hét hay nói lời gây tổn thương không giải quyết được gốc rễ. Cha mẹ cần chờ cả hai bình tĩnh rồi mới tìm hiểu vấn đề.

Chỉ cần cho trẻ thời gian, mọi thứ sẽ tự ổn

Sai. Nếu biểu hiện nghiêm trọng hoặc kéo dài nhiều ngày, cha mẹ cần hành động. Hãy tìm cách hỗ trợ con hoặc tìm kiếm sự trợ giúp từ bên ngoài.

Khi nào cần tìm đến trị liệu tâm lý?

Nếu trẻ đang mang trên mình quá nhiều áp lực, cha mẹ đừng chần chừ. Khi có vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng, trị liệu tâm lý là lựa chọn phù hợp. Chuyên gia giàu kinh nghiệm sẽ tạo không gian an toàn cho trẻ. Tại đó, các em tự khám phá cảm xúc và tìm cách giao tiếp lành mạnh hơn.

Kết luận

Tóm lại, trẻ thu mình hay gắt gỏng thường là tiếng kêu cứu vô thanh. Phía sau hành vi khó chịu là những cảm xúc chưa được gọi tên. Cha mẹ đừng vội bắt con phải nói khi con chưa sẵn sàng. Hãy quan sát, duy trì kết nối và điều chỉnh chính cảm xúc của mình. Khi cần thiết, đừng ngần ngại tìm đến sự trợ giúp chuyên nghiệp.