Bệnh tim mạch và đột quỵ: dấu hiệu và cách phòng ngừa

Bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Tại Việt Nam, số người mắc bệnh tim mạch ngày càng tăng và trẻ hóa. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra biến cố nguy hiểm. Nhồi máu cơ tim và đột quỵ có thể ập đến bất ngờ. Tin tốt là phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa được. Hiểu đúng về căn bệnh này giúp bạn bảo vệ trái tim mỗi ngày. Bài viết này tổng hợp kiến thức cần thiết nhất. Từ dấu hiệu cảnh báo đến cách sơ cứu đúng. Hãy đọc kỹ và chia sẻ cho người thân.

Bệnh tim mạch là gì?

Bệnh tim mạch là nhóm bệnh lý của tim và mạch máu. Nhóm này bao gồm bệnh mạch vành, suy tim, bệnh van tim. Đột quỵ và tăng huyết áp cũng thuộc nhóm này. Điểm chung của các bệnh này là tổn thương hệ tuần hoàn. Máu không đến được các cơ quan đầy đủ. Tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài. Lâu dần, chức năng tim suy giảm nghiêm trọng. Đây là lý do căn bệnh này nguy hiểm. Bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Đến khi xuất hiện triệu chứng thì bệnh đã nặng.

Các dạng thường gặp

  • Bệnh mạch vành: động mạch nuôi tim bị hẹp do mảng xơ vữa.
  • Nhồi máu cơ tim: mảng xơ vữa vỡ gây tắc mạch vành đột ngột.
  • Đột quỵ: tắc hoặc vỡ mạch máu não, làm tổn thương não.
  • Suy tim: tim không bơm đủ máu nuôi cơ thể.
  • Tăng huyết áp: áp lực máu trong động mạch tăng cao kéo dài.
  • Bệnh van tim: van tim hẹp hoặc hở, gây rối loạn dòng máu.

Xơ vữa động mạch — thủ phạm chung

Xơ vữa động mạch là quá trình mảng bám tích tụ trong thành mạch. Mảng bám gồm cholesterol, chất béo và canxi. Theo thời gian, mảng bám dày lên và làm hẹp lòng mạch. Máu lưu thông qua chỗ hẹp khó khăn hơn. Tim phải tăng áp lực để đẩy máu đi. Khi mảng bám nứt vỡ, cục máu đông hình thành nhanh chóng. Cục máu đông có thể gây tắc mạch hoàn toàn. Tắc mạch vành gây nhồi máu cơ tim. Tắc mạch não gây đột quỵ nhồi máu não. Quá trình xơ vữa bắt đầu từ khi còn trẻ. Chế độ ăn nhiều mỡ và ít vận động đẩy nhanh quá trình này.

Mối liên hệ giữa bệnh tim mạch, huyết áp và đột quỵ

Tim mạch, huyết áp và đột quỵ liên quan chặt chẽ với nhau. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tim mạch. Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành động mạch. Thành mạch bị tổn thương dễ hình thành mảng xơ vữa. Mảng xơ vữa ở mạch vành gây nhồi máu cơ tim. Mảng xơ vữa ở mạch não gây đột quỵ. Ngoài ra, huyết áp tăng đột ngột có thể làm vỡ mạch máu não. Đây là nguyên nhân gây đột quỵ xuất huyết não. Kiểm soát huyết áp tốt giúp giảm đồng thời nhiều biến cố. Đây là mắt xích quan trọng nhất trong phòng ngừa.

Người bệnh tim mạch tự đo huyết áp tại nhà đúng cách

Huyết áp bao nhiêu được coi là cao?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, huyết áp bình thường dưới 120/80 mmHg. Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên được chẩn đoán tăng huyết áp. Khoảng 130-139/85-89 mmHg là tiền tăng huyết áp. Người ở mức này cần theo dõi sát sao. Huyết áp cao thường không gây triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ biết mình bị bệnh khi đo huyết áp tình cờ. Vì vậy, người trưởng thành nên đo huyết áp định kỳ. Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời và hiệu quả.

Dấu hiệu huyết áp tăng cao nguy hiểm

Huyết áp tăng cao đột ngột có thể gây cơn tăng huyết áp cấp cứu. Người bệnh đau đầu dữ dội, chóng mặt và buồn nôn. Thị lực mờ đi hoặc nhìn đôi cũng là dấu hiệu cảnh báo. Đau tức ngực và khó thở cần được chú ý đặc biệt. Một số người cảm thấy lo lắng, bứt rứt không rõ nguyên nhân. Chảy máu cam nhiều lần cũng đáng nghi ngờ. Khi huyết áp trên 180/120 mmHg kèm triệu chứng, cần đi cấp cứu ngay. Đừng chờ triệu chứng tự hết. Mỗi phút trôi qua đều quý giá.

Dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim xảy ra khi mạch vành bị tắc đột ngột. Cơ tim thiếu máu nuôi sẽ hoại tử nhanh chóng. Nhận biết sớm dấu hiệu giúp cứu sống người bệnh. Dấu hiệu điển hình nhất là đau thắt ngực. Cơn đau như có vật nặng đè lên ngực. Đau lan lên vai trái, cánh tay trái hoặc hàm. Cơn đau kéo dài trên 15 phút không thuyên giảm. Nghỉ ngơi cũng không làm cơn đau dịu đi. Đây là lúc cần gọi cấp cứu ngay lập tức.

Dấu hiệu dễ bị bỏ qua

Không phải cơn nhồi máu cơ tim nào cũng đau ngực dữ dội. Nhiều người chỉ thấy khó thở nhẹ và mệt mỏi. Vã mồ hôi lạnh kèm buồn nôn cũng là dấu hiệu. Đau vùng thượng vị dễ bị nhầm với đau dạ dày. Phụ nữ và người cao tuổi thường có triệu chứng không điển hình. Họ có thể chỉ thấy chóng mặt hoặc ngất xỉu. Người bệnh tiểu đường đôi khi không cảm thấy đau rõ rệt. Vì vậy, đừng chủ quan với bất kỳ dấu hiệu lạ nào. Nghi ngờ thì đi khám ngay.

Dấu hiệu đột quỵ cần nhận biết sớm để cấp cứu kịp thời

Dấu hiệu đột quỵ và quy tắc FAST

Đột quỵ xảy ra khi máu nuôi não bị gián đoạn đột ngột. Tế bào não chết đi từng phút khi thiếu oxy. Cấp cứu càng sớm, khả năng phục hồi càng cao. Giờ vàng cấp cứu đột quỵ là trong 4,5 giờ đầu. Sau thời gian này, hiệu quả điều trị giảm mạnh. Vì vậy, nhận biết dấu hiệu đột quỵ là kỹ năng cứu người. Mỗi người nên thuộc lòng các dấu hiệu cảnh báo. Đừng bao giờ chờ xem triệu chứng có tự hết không. Gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ đột quỵ.

5 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ

  • Méo miệng, mặt xệ một bên khi cười.
  • Yếu hoặc liệt tay chân một bên cơ thể.
  • Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác.
  • Mờ mắt hoặc mất thị lực đột ngột một bên.
  • Đau đầu dữ dội đột ngột không rõ nguyên nhân.

Quy tắc FAST nhận biết đột quỵ

FAST là quy tắc quốc tế giúp nhận biết đột quỵ nhanh chóng. F là yêu cầu người bệnh cười. Nếu miệng méo một bên, đó là dấu hiệu bất thường. A là yêu cầu giơ hai tay lên. Nếu một tay rơi xuống, cần cảnh giác cao. S là yêu cầu nhắc lại một câu đơn giản. Nói khó hoặc nói ngọng là dấu hiệu nguy hiểm. T nghĩa là gọi cấp cứu ngay lập tức. Ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định phương pháp điều trị. Đừng chần chừ dù chỉ một phút.

Yếu tố nguy cơ cần biết

Yếu tố nguy cơ là điều kiện làm tăng khả năng mắc bệnh. Một số yếu tố không thể thay đổi được. Tuổi cao và tiền sử gia đình thuộc nhóm này. Nam giới có nguy cơ cao hơn phụ nữ trẻ. May mắn là nhiều yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát. Thay đổi lối sống giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Dưới đây là các yếu tố nguy cơ chính cần biết.

  • Tăng huyết áp: kẻ giết người thầm lặng phổ biến nhất.
  • Mỡ máu cao, đặc biệt là cholesterol xấu LDL tăng.
  • Hút thuốc lá và hít khói thuốc thụ động.
  • Bệnh tiểu đường làm tổn thương mạch máu nhanh hơn.
  • Thừa cân, béo phì, đặc biệt là mỡ bụng.
  • Ít vận động, ngồi nhiều giờ mỗi ngày.
  • Ăn mặn, ăn nhiều chất béo bão hòa.
  • Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài.
  • Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ triền miên.

Phòng ngừa mỗi ngày

Phòng ngừa bệnh tim mạch hiệu quả hơn điều trị rất nhiều. Phần lớn yếu tố nguy cơ đều nằm trong tầm kiểm soát. Thay đổi nhỏ mỗi ngày tạo ra khác biệt lớn. Không cần thay đổi mọi thứ cùng một lúc. Hãy bắt đầu từ điều dễ làm nhất. Kiên trì trong nhiều tháng sẽ thành thói quen. Trái tim khỏe mạnh là phần thưởng xứng đáng. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa cốt lõi.

Ăn uống tốt cho tim mạch

Chế độ ăn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tim mạch. Giảm muối là nguyên tắc quan trọng hàng đầu. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị dưới 5g muối mỗi ngày. Hạn chế mỡ động vật và đồ chiên rán nhiều dầu. Tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Thực phẩm giàu kali giúp cân bằng huyết áp hiệu quả. Cá béo cung cấp omega-3 tốt cho tim mạch. Ăn trứng điều độ, không cần kiêng tuyệt đối. Uống đủ nước và hạn chế đồ uống có đường. Ăn chậm, nhai kỹ giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.

Vận động đều đặn mỗi ngày

Vận động giúp tim khỏe hơn và huyết áp ổn định hơn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị 150 phút vận động vừa phải mỗi tuần. Đi bộ nhanh, đạp xe và bơi lội đều phù hợp. Chia nhỏ thành 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần. Người mới bắt đầu nên tập nhẹ rồi tăng dần. Tránh vận động gắng sức đột ngột khi chưa quen. Người có bệnh tim nên hỏi ý kiến bác sĩ trước. Vận động còn giúp giảm căng thẳng và ngủ ngon hơn. Hãy chọn môn mình thích để duy trì lâu dài.

Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia

Thuốc lá là kẻ thù số một của tim mạch. Chất nicotine làm mạch máu co lại và huyết áp tăng. Khói thuốc phá hủy thành mạch và thúc đẩy xơ vữa. Người bỏ thuốc giảm nguy cơ bệnh tim rõ rệt. Rượu bia uống nhiều làm tăng huyết áp và rối loạn nhịp tim. Nếu uống, nam giới không quá 2 đơn vị mỗi ngày. Phụ nữ không quá 1 đơn vị mỗi ngày. Tốt nhất là hạn chế tối đa hoặc bỏ hẳn.

Kiểm soát mỡ máu và đường huyết

Mỡ máu cao thường không có triệu chứng rõ ràng. Cholesterol xấu LDL cao đẩy nhanh xơ vữa động mạch. Người trưởng thành nên xét nghiệm mỡ máu định kỳ. Chế độ ăn ít mỡ bão hòa giúp giảm LDL hiệu quả. Rau xanh và chất xơ hòa tan hỗ trợ giảm cholesterol. Đường huyết cao cũng làm tổn thương mạch máu. Người tiểu đường có nguy cơ biến cố tim mạch cao gấp nhiều lần. Kiểm soát tốt đường huyết giúp bảo vệ tim mạch. Đo huyết áp, mỡ máu và đường huyết định kỳ là thói quen tốt.

Dùng thuốc huyết áp đúng cách

Nhiều người phải dùng thuốc huyết áp lâu dài. Uống thuốc đúng cách giúp huyết áp ổn định. Uống đúng liều và đúng giờ mỗi ngày. Không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây tăng huyết áp nguy hiểm. Nếu quên một liều, uống ngay khi nhớ ra. Nếu gần đến liều tiếp theo, bỏ qua liều đã quên. Không uống gấp đôi để bù liều. Báo cho bác sĩ mọi tác dụng phụ gặp phải. Tái khám đúng hẹn để điều chỉnh thuốc kịp thời.

Uống thuốc huyết áp buổi sáng hay buổi tối?

Nhiều người băn khoăn nên uống thuốc huyết áp lúc nào. Huyết áp thường tăng cao vào buổi sáng sớm. Vì vậy, bác sĩ hay kê thuốc uống buổi sáng. Một số thuốc cần uống buổi tối để kiểm soát huyết áp đêm. Thời điểm uống phụ thuộc vào loại thuốc cụ thể. Hãy tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ điều trị. Đừng tự đổi giờ uống thuốc theo lời mách. Uống thuốc cùng một khung giờ mỗi ngày. Điều này giúp duy trì nồng độ thuốc ổn định trong máu.

Sơ cứu đúng khi nghi ngờ biến cố tim mạch

Biến cố tim mạch cần xử trí trong những phút đầu tiên. Sơ cứu đúng cách giúp tăng cơ hội sống sót. Điều quan trọng nhất là gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Đừng tự lái xe đưa người bệnh đi viện. Vừa chờ xe cấp cứu vừa thực hiện sơ cứu cơ bản. Giữ bình tĩnh để xử lý chính xác từng bước. Dưới đây là hướng dẫn cho từng tình huống cụ thể.

Khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim

Cho người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái. Nới lỏng quần áo chật ở cổ và ngực. Giữ người bệnh yên tĩnh, tránh cử động mạnh. Nếu người bệnh đang dùng thuốc giãn mạch vành, hỗ trợ uống theo chỉ định. Không cho ăn uống bất cứ thứ gì. Theo dõi nhịp thở và ý thức liên tục. Nếu người bệnh ngừng thở, tiến hành hồi sinh tim phổi nếu biết cách. Ghi nhớ thời gian xuất hiện triệu chứng để báo bác sĩ.

Khi nghi ngờ đột quỵ

Đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn nếu nôn hoặc bất tỉnh. Nới lỏng quần áo và giữ đường thở thông thoáng. Tuyệt đối không cho ăn, uống hay ngậm thuốc. Không cạo gió, chích máu hay bấm huyệt chờ đợi. Những cách dân gian này làm mất thời gian vàng cấp cứu. Ghi nhớ chính xác giờ triệu chứng bắt đầu. Thông tin này quyết định phương pháp điều trị của bác sĩ. Đừng để người bệnh ở một mình. Trấn an người bệnh trong lúc chờ xe cấp cứu.

Khi nào cần gọi cấp cứu ngay

  • Đau thắt ngực kéo dài trên 15 phút không giảm.
  • Méo miệng, yếu liệt nửa người, nói khó đột ngột.
  • Huyết áp trên 180/120 mmHg kèm đau đầu, khó thở.
  • Ngất xỉu, lơ mơ hoặc hôn mê không rõ nguyên nhân.
  • Khó thở dữ dội, thở khò khè kèm đau ngực.

Câu hỏi thường gặp về bệnh tim mạch

Dưới đây là những câu hỏi nhiều người thắc mắc nhất về tim mạch. Câu trả lời ngắn gọn và dễ áp dụng. Nếu còn băn khoăn, hãy hỏi bác sĩ khi đi khám.

Huyết áp bao nhiêu được coi là cao?

Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên được coi là cao. Mức dưới 120/80 mmHg là bình thường. Khoảng giữa là tiền tăng huyết áp cần theo dõi. Một lần đo cao chưa đủ kết luận bệnh. Cần đo nhiều lần vào các ngày khác nhau. Bác sĩ sẽ chẩn đoán dựa trên nhiều lần đo. Người trên 40 tuổi nên đo huyết áp định kỳ mỗi năm.

Người trẻ có bị đột quỵ không?

Đột quỵ đang trẻ hóa là thực tế đáng báo động. Người dưới 45 tuổi vẫn có thể bị đột quỵ. Nguyên nhân thường do lối sống thiếu lành mạnh. Thức khuya, stress và ăn mặn kéo dài gây hại mạch máu. Hút thuốc lá và uống rượu bia nhiều tăng nguy cơ. Người trẻ cũng cần đo huyết áp định kỳ. Đừng nghĩ đột quỵ chỉ xảy ra ở người già.

Uống thuốc huyết áp có phải cả đời không?

Phần lớn người tăng huyết áp cần dùng thuốc lâu dài. Ngừng thuốc khiến huyết áp tăng trở lại nhanh chóng. Một số người kiểm soát tốt có thể được giảm liều. Việc này do bác sĩ quyết định sau khi đánh giá. Tuyệt đối không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe. Kết hợp thuốc với lối sống lành mạnh là tốt nhất. Tái khám định kỳ giúp điều chỉnh phù hợp.

Tắm đêm có gây đột quỵ không?

Tắm đêm không trực tiếp gây đột quỵ ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, tắm nước lạnh khi cơ thể mệt mỏi là nguy hiểm. Thay đổi nhiệt độ đột ngột làm mạch máu co thắt. Người có bệnh tim mạch hoặc huyết áp cao cần thận trọng. Nên tắm nước ấm và tránh tắm sau 22 giờ. Lau khô người ngay sau khi tắm. Người say rượu tuyệt đối không nên tắm đêm.

Ăn trứng mỗi ngày có hại tim mạch không?

Trứng là thực phẩm giàu dinh dưỡng và không quá đáng sợ. Người khỏe mạnh có thể ăn 1 quả trứng mỗi ngày. Trứng cung cấp protein và nhiều vitamin thiết yếu. Người mỡ máu cao nên hạn chế còn 3-4 quả mỗi tuần. Cách chế biến quan trọng hơn số lượng trứng. Nên luộc hoặc hấp thay vì chiên nhiều dầu. Kết hợp trứng với rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt.

Mỡ máu cao có dấu hiệu gì không?

Mỡ máu cao thường không có triệu chứng rõ ràng. Hầu hết người bệnh chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu. Một số ít có u vàng ở mí mắt hoặc gân. Đau thắt ngực khi gắng sức là dấu hiệu muộn. Vì vậy, xét nghiệm mỡ máu định kỳ rất quan trọng. Người trên 40 tuổi nên kiểm tra mỗi năm một lần. Phát hiện sớm giúp phòng ngừa biến cố tim mạch.

Bao lâu nên khám tim mạch định kỳ một lần?

Người trên 40 tuổi nên khám tim mạch mỗi năm một lần. Người có yếu tố nguy cơ nên khám 6 tháng một lần. Yếu tố nguy cơ gồm huyết áp cao, tiểu đường, mỡ máu cao. Hút thuốc lá và gia đình có người bệnh tim cũng cần khám sớm. Khám định kỳ gồm đo huyết áp, xét nghiệm máu và điện tâm đồ. Phát hiện sớm giúp điều trị đơn giản và hiệu quả hơn. Đừng đợi có triệu chứng mới đi khám.

Kết luận

Bệnh tim mạch nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Hiểu đúng dấu hiệu giúp xử trí kịp thời khi biến cố xảy ra. Kiểm soát huyết áp, mỡ máu và đường huyết là ba trụ cột quan trọng. Ăn uống lành mạnh và vận động đều đặn mỗi ngày. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và ngủ đủ giấc. Dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ. Hãy thuộc lòng quy tắc FAST để cứu người thân khi cần. Một trái tim khỏe bắt đầu từ những thói quen nhỏ hôm nay.