Bệnh thận: cách nhận biết và bảo vệ thận mỗi ngày

Bệnh thận đang âm thầm gia tăng trong cộng đồng. Nhiều người chỉ phát hiện khi thận đã suy nặng. Điều đáng tiếc là thận có thể được bảo vệ từ sớm. Bài viết này là cẩm nang toàn diện về sức khỏe của thận. Bạn sẽ hiểu vai trò của thận, các bệnh thường gặp. Bạn cũng biết dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa. Hãy bắt đầu hành trình bảo vệ thận ngay hôm nay.

Vai trò của thận và vì sao bệnh thận nguy hiểm

Thận là hai cơ quan nhỏ hình hạt đậu. Chúng nằm ở hai bên cột sống, phía sau ổ bụng. Mỗi quả thận chỉ nặng khoảng 150 gram. Thế nhưng, chúng đảm nhận vai trò sống còn. Mỗi ngày, thận lọc khoảng 180 lít máu. Lượng dịch lọc này sau đó được tái hấp thu. Quá trình này loại bỏ chất thải và độc tố. Ure, creatinin và axit uric được đào thải qua đây.

Ngoài lọc máu, thận còn nhiều nhiệm vụ quan trọng khác. Thận điều hòa huyết áp qua hệ renin. Thận cân bằng nước và điện giải trong cơ thể. Thận còn sản xuất hormone erythropoietin. Hormone này kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Thận cũng hoạt hóa vitamin D giúp xương chắc khỏe. Vì đảm nhận quá nhiều việc, thận rất dễ tổn thương. Khi thận suy, toàn bộ cơ thể đều bị ảnh hưởng.

Thận còn tham gia điều hòa độ pH của máu. Khi cơ thể dư axit, thận tăng đào thải. Chức năng này giữ môi trường bên trong ổn định. Ngược lại, thận yếu kéo theo nhiều rối loạn. Thiếu máu, loãng xương và tăng huyết áp thường đi kèm. Đây là lý do nó được gọi là kẻ giết người thầm lặng.

• Mỗi quả thận chứa khoảng 1 triệu đơn vị lọc máu.
• Các đơn vị này gọi là nephron, nơi diễn ra quá trình lọc thực sự.
• Khi nephron bị phá hủy, chúng không thể tái tạo.
• Đây là lý do tổn thương thận mạn tính thường không hồi phục.

Các bệnh thận thường gặp nhất

Có nhiều loại bệnh lý ở thận khác nhau. Bốn loại dưới đây phổ biến nhất. Hiểu rõ từng loại giúp bạn phòng ngừa đúng cách.

1. Suy thận mạn

Suy thận mạn là tình trạng thận mất dần chức năng. Quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm. Thận được chia thành 5 giai đoạn suy giảm. Giai đoạn cuối gọi là suy thận giai đoạn cuối. Khi đó, người bệnh cần lọc máu hoặc ghép thận. Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân hàng đầu. Phát hiện sớm giúp làm chậm tiến triển bệnh.

Người suy thận giai đoạn đầu thường không có triệu chứng. Mệt mỏi và chán ăn xuất hiện khi bệnh tiến triển. Da xanh, ngứa và phù là dấu hiệu muộn hơn. Điều trị tập trung kiểm soát nguyên nhân gốc. Kiểm soát đường huyết và huyết áp thật tốt. Chế độ ăn giảm muối và đạm cũng quan trọng. Lọc máu chỉ cần thiết ở giai đoạn cuối.

2. Sỏi thận

Sỏi thận là khối rắn hình thành trong thận. Thành phần phổ biến nhất là canxi oxalat. Uống ít nước là yếu tố nguy cơ lớn nhất. Sỏi nhỏ có thể tự đào thải qua nước tiểu. Sỏi lớn gây đau quặn thận dữ dội. Cơn đau thường lan từ hông xuống bẹn. Sỏi gây tắc nghẽn có thể dẫn đến nhiễm trùng. Uống đủ nước là cách phòng ngừa đơn giản nhất.

Sỏi thận tái phát rất cao nếu không phòng ngừa. Uống đủ nước giúp pha loãng nước tiểu. Hạn chế thực phẩm giàu oxalat như rau bina. Giảm muối cũng giúp giảm canxi niệu. Sỏi lớn có thể cần tán sỏi ngoài cơ thể. Bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp. Đừng tự ý dùng thuốc tống sỏi không rõ nguồn gốc.

3. Viêm cầu thận

Viêm cầu thận là tình trạng viêm các đơn vị lọc của thận. Bệnh có thể xuất hiện sau nhiễm liên cầu khuẩn. Trẻ em là đối tượng dễ mắc nhất. Triệu chứng điển hình gồm phù mặt và chân. Nước tiểu có màu đỏ hoặc bọt nhiều. Huyết áp cũng có thể tăng cao. Phần lớn trẻ được điều trị khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, một số trường hợp chuyển thành mạn tính.

Nguyên nhân phổ biến là nhiễm liên cầu khuẩn họng. Hệ miễn dịch tạo phức hợp tấn công cầu thận. Bệnh cũng có thể do lupus ban đỏ. Một số trường hợp không rõ nguyên nhân. Điều trị gồm nghỉ ngơi và kiểm soát huyết áp. Kháng sinh dùng khi còn nhiễm khuẩn. Theo dõi đạm niệu định kỳ rất cần thiết.

4. Ung thư thận

Ung thư thận thường tiến triển âm thầm giai đoạn đầu. Người bệnh hiếm khi có triệu chứng rõ rệt. Dấu hiệu cảnh báo gồm tiểu ra máu. Đau âm ỉ vùng hông cũng cần chú ý. Sờ thấy khối vùng bụng là dấu hiệu muộn. Siêu âm bụng định kỳ giúp phát hiện sớm. Phát hiện sớm tăng khả năng điều trị khỏi.

Yếu tố nguy cơ gồm hút thuốc và béo phì. Tăng huyết áp kéo dài cũng liên quan. Người có tiền sử gia đình cần tầm soát sớm. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật cắt bỏ khối u. Giai đoạn sớm có thể chỉ cắt một phần thận. Xạ trị và hóa trị ít hiệu quả với loại này. Thuốc nhắm trúng đích được dùng khi di căn.

9 dấu hiệu cảnh báo sớm bạn không nên bỏ qua

Thận có khả năng bù trừ rất tốt. Vì vậy, triệu chứng thường xuất hiện muộn. Đừng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo sau đây:

• Phù mặt, phù chân, đặc biệt nặng vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.
• Nước tiểu có nhiều bọt lâu tan, gợi ý đạm niệu bất thường.
• Nước tiểu sẫm màu, có máu hoặc mùi lạ kéo dài nhiều ngày.
• Tiểu đêm nhiều lần, trên hai lần mỗi đêm liên tục.
• Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao do thiếu máu.
• Chán ăn, buồn nôn, hơi thở có mùi khai như amoniac.
• Ngứa da dai dẳng không rõ nguyên nhân.
• Chuột rút bắp chân về đêm tái diễn thường xuyên.
• Đau âm ỉ vùng hông lưng, một hoặc cả hai bên.

Bạn nên quan sát nước tiểu mỗi ngày. Màu vàng nhạt là dấu hiệu đủ nước. Nước tiểu sẫm màu kéo dài cần chú ý. Ghi chú lại những thay đổi bất thường. Thông tin này giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh. Đừng ngại mô tả chi tiết khi đi khám.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh thận

Hai thủ phạm hàng đầu: đái tháo đường và tăng huyết áp

Đái tháo đường là nguyên nhân số một gây suy thận mạn. Đường huyết cao kéo dài làm tổn thương mạch máu thận. Các đơn vị lọc bị xơ hóa dần theo thời gian. Tăng huyết áp cũng phá hủy mạch máu thận tương tự. Áp lực cao khiến thành mạch dày lên và hẹp lại. Người mắc hai bệnh này cần tầm soát thận định kỳ. Xét nghiệm creatinin và đạm niệu nên làm mỗi năm.

Đường huyết cao còn gây tổn thương thần kinh và mắt. Vì vậy, kiểm soát đường huyết bảo vệ nhiều cơ quan. Mục tiêu HbA1c thường dưới 7 phần trăm. Huyết áp mục tiêu dưới 140 trên 90. Người bệnh nên đo huyết áp tại nhà thường xuyên. Dùng thuốc đều đặn theo chỉ định bác sĩ. Không tự ý bỏ thuốc khi thấy khỏe hơn.

Các yếu tố nguy cơ khác

• Tiền sử gia đình có người mắc bệnh mạn tính ở thận.
• Tuổi cao, đặc biệt trên 60 tuổi.
• Béo phì và hội chứng chuyển hóa.
• Hút thuốc lá làm tổn thương mạch máu thận.
• Lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid.
• Tự ý dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát nhiều lần.

8 thói quen hằng ngày âm thầm hại thận

Nhiều thói quen tưởng vô hại lại bào mòn thận mỗi ngày:

• Nhịn tiểu thường xuyên khiến vi khuẩn sinh sôi trong bàng quang.
• Uống quá ít nước làm nước tiểu cô đặc, dễ tạo sỏi.
• Ăn quá mặn, nêm nếm đậm đà trong mọi bữa ăn.
• Thức khuya triền miên khiến cơ thể không kịp phục hồi.
• Tự ý dùng thuốc giảm đau mỗi khi đau nhức.
• Uống nhiều rượu bia gây mất nước và tăng huyết áp.
• Ăn nhiều đạm động vật vượt nhu cầu trong thời gian dài.
• Lười vận động, ngồi một chỗ suốt nhiều giờ mỗi ngày.

Bảo vệ thận không đòi hỏi điều gì phức tạp. Chỉ cần điều chỉnh những việc nhỏ mỗi ngày. Uống đủ nước và ăn nhạt hơn một chút. Đi tiểu ngay khi có nhu cầu. Những thay đổi nhỏ tạo khác biệt lớn. Thận sẽ cảm ơn bạn về lâu dài.

Ăn uống bảo vệ thận: nên và không nên

Những thức uống tốt cho thận

Nước lọc là thức uống tốt nhất cho thận. Người trưởng thành nên uống khoảng 2 lít mỗi ngày. Lượng này thay đổi theo thời tiết và vận động. Nước giúp thận đào thải độc tố hiệu quả. Một số loại trà thảo mộc nhạt cũng phù hợp. Nước ép trái cây tươi ít đường dùng vừa phải.

Buổi sáng nên uống một ly nước ấm sau khi ngủ dậy. Nước ấm giúp cơ thể khởi động nhẹ nhàng. Tránh uống nước quá lạnh khi bụng đói. Người vận động nhiều cần bù nước kịp thời. Đừng đợi khát mới uống nước. Cảm giác khát đã là dấu hiệu thiếu nước.

Những thức uống nên hạn chế

Nước ngọt có ga chứa nhiều đường và axit phosphoric. Uống thường xuyên làm tăng nguy cơ sỏi thận. Nước tăng lực chứa caffeine và đường ở mức cao. Rượu bia gây mất nước và tổn thương thận trực tiếp. Trà đặc uống thay nước lọc cũng không tốt. Hãy ưu tiên nước lọc trong mọi trường hợp.

Cà phê uống vừa phải không gây hại thận. Mỗi ngày 1 đến 2 ly là mức an toàn. Uống quá nhiều gây mất nước và tăng huyết áp. Không nên uống cà phê thay nước lọc. Người có sỏi thận nên tham khảo bác sĩ. Mỗi cơ địa phản ứng khác nhau với caffeine.

Nguyên tắc ăn uống bảo vệ thận

Ăn nhạt là nguyên tắc quan trọng nhất. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dưới 5 gram muối mỗi ngày. Tăng cường rau xanh và trái cây tươi. Hạn chế thịt đỏ và đồ chiên rán nhiều dầu mỡ. Người đã suy thận cần hạn chế đạm, kali và phốt pho. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về chế độ ăn phù hợp.

Đạm nên lấy từ nhiều nguồn khác nhau. Cá, trứng và đậu phụ là lựa chọn tốt. Hạn chế nội tạng động vật vì nhiều purin. Người suy thận cần tính toán lượng đạm mỗi ngày. Rau củ quả giúp kiềm hóa nước tiểu. Chất xơ còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Ăn đa dạng vẫn là nguyên tắc vàng.

Khi nào bạn cần đi khám thận ngay?

Đừng chờ đến khi triệu chứng rầm rộ mới đi khám. Hãy đi khám ngay khi có các dấu hiệu sau. Tiểu ra máu hoặc nước tiểu bọt nhiều kéo dài. Phù mặt, phù chân không rõ nguyên nhân. Đau quặn hông lưng dữ dội kèm sốt. Huyết áp tăng cao đột ngột khó kiểm soát. Người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp. Nhóm này nên tầm soát chức năng thận mỗi năm. Xét nghiệm máu đo creatinin và ước tính mức lọc cầu thận. Xét nghiệm nước tiểu tìm đạm niệu cũng rất quan trọng.

Chuẩn bị trước khi đi khám giúp tiết kiệm thời gian. Mang theo đơn thuốc đang dùng mỗi ngày. Ghi lại các triệu chứng và thời gian xuất hiện. Nhịn ăn sáng nếu bác sĩ yêu cầu xét nghiệm máu. Đến sớm để hoàn tất thủ tục. Đừng quên hỏi về lịch tái khám.

4 hiểu lầm phổ biến về bệnh thận

Nhiều quan niệm sai lầm khiến thận bị hại oan. Bốn hiểu lầm dưới đây cần được đính chính:

Ăn thận lợn giúp bổ thận

Sai. Không có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều này. Thận lợn chứa nhiều cholesterol và purin. Ăn nhiều còn làm tăng axit uric máu. Người có thận yếu càng nên hạn chế.

Uống càng nhiều nước càng tốt cho thận

Chưa đúng hoàn toàn. Uống đủ nước mới tốt cho thận. Uống quá nhiều gây gánh nặng không cần thiết. Người suy thận giai đoạn cuối còn phải hạn chế nước. Hãy uống theo nhu cầu và chỉ định bác sĩ.

Bệnh thận chỉ gặp ở người già

Sai. Người trẻ cũng mắc các vấn đề về thận ngày càng nhiều. Lối sống thiếu lành mạnh là nguyên nhân chính. Trà sữa, thức khuya và nhịn tiểu rất phổ biến. Đừng chủ quan chỉ vì còn trẻ tuổi.

Suy thận nhẹ không cần điều trị

Sai lầm nguy hiểm. Suy thận giai đoạn đầu hoàn toàn có thể kiểm soát. Điều trị sớm làm chậm tiến triển bệnh. Bỏ qua giai đoạn này rất đáng tiếc. Khi đã suy nặng, lựa chọn chỉ còn lọc máu.

Câu hỏi thường gặp về bệnh thận

Dưới đây là những thắc mắc được hỏi nhiều nhất:

Bệnh thận có chữa khỏi được không?

Tùy loại bệnh và giai đoạn phát hiện. Sỏi thận nhỏ và viêm cầu thận cấp có thể khỏi hoàn toàn. Suy thận mạn không thể hồi phục như ban đầu. Tuy nhiên, điều trị đúng giúp làm chậm tiến triển. Phát hiện càng sớm, khả năng kiểm soát càng cao.

Xét nghiệm nào giúp phát hiện bệnh sớm?

Hai xét nghiệm cơ bản nhất là máu và nước tiểu. Xét nghiệm máu đo creatinin để ước tính mức lọc cầu thận. Xét nghiệm nước tiểu tìm đạm niệu bất thường. Người có yếu tố nguy cơ nên làm mỗi năm một lần.

Người bị suy thận có nên uống nhiều nước?

Người khỏe mạnh nên uống đủ khoảng 2 lít mỗi ngày. Người suy thận giai đoạn sớm vẫn duy trì lượng này. Giai đoạn cuối có thể phải hạn chế nước nghiêm ngặt. Lượng nước phù hợp tùy từng giai đoạn bệnh. Hãy tuân thủ chỉ định của bác sĩ điều trị.

Ăn mặn ảnh hưởng đến thận như thế nào?

Muối dư thừa khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn. Huyết áp vì thế tăng cao kéo dài. Huyết áp cao làm tổn thương mạch máu thận. Thận phải làm việc quá tải mỗi ngày. Ăn nhạt là cách bảo vệ thận đơn giản nhất.

Thuốc giảm đau có hại thận không?

Có, nếu dùng thường xuyên và kéo dài. Nhóm kháng viêm không steroid giảm lưu lượng máu đến thận. Dùng bừa bãi có thể gây suy thận cấp. Người có thận yếu càng phải thận trọng. Luôn hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Bao lâu nên tầm soát thận một lần?

Người khỏe mạnh có thể tầm soát mỗi 1 đến 2 năm. Người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp nên làm mỗi năm. Người trên 60 tuổi cũng thuộc nhóm cần theo dõi. Tầm soát sớm giúp phát hiện bệnh kịp thời.

Kết luận

Thận làm việc thầm lặng suốt đời để bảo vệ cơ thể. Bảo vệ thận chính là bảo vệ sức khỏe tổng thể. Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất. Uống đủ nước, ăn nhạt và không nhịn tiểu. Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện bệnh thận sớm. Khi có dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám ngay. Một cặp thận khỏe sẽ đồng hành cùng bạn dài lâu.