Ung thư thận ở giai đoạn sớm thường tiến triển rất âm thầm. Gần một phần ba số ca chỉ được phát hiện ở giai đoạn IV. Khi đó, tế bào ác tính đã xâm lấn hoặc di căn xa. Hiểu rõ các biểu hiện của ung thư thận di căn giúp người bệnh nhận diện sớm tổn thương. Nhờ đó, người bệnh tiếp cận kịp thời chăm sóc y khoa và can thiệp giảm nhẹ.

Hình minh họa các vị trí ung thư thận di căn thường gặp trên cơ thể

Ung thư thận di căn là gì và lan theo đường nào?

Ung thư biểu mô tế bào thận (Renal Cell Carcinoma – RCC) là thể phổ biến nhất. Thể này chiếm khoảng 85–90% các trường hợp ung thư thận. Ở giai đoạn muộn, khối u nguyên phát phá vỡ vỏ thận. Nó xâm nhập tĩnh mạch thận, tĩnh mạch chủ dưới hoặc hạch bạch huyết vùng.

Khi khối u vượt ra ngoài bao Gerota, tế bào ác tính di chuyển theo đường máu. Chúng cũng lan theo hệ mạch bạch huyết đến các cơ quan khác. Theo dòng tuần hoàn, các cụm tế bào ung thư gieo rắc đến cơ quan xa.

Các vị trí ung thư thận di căn thường gặp nhất

Tùy vị trí định cư và kích thước khối u thứ phát, biểu hiện lâm sàng khác nhau rõ rệt. Năm vị trí di căn thường gặp nhất gồm:

  • Phổi: chiếm hơn 50% các ca di căn.
  • Xương: chiếm khoảng 20–35% các ca di căn.
  • Gan.
  • Tuyến thượng thận.
  • Não.

Tam chứng kinh điển cảnh báo u thận tại chỗ

Dù đã ở giai đoạn tiến triển, triệu chứng tại thận vẫn là dấu hiệu nhận diện nền tảng:

Tiểu ra máu

Nước tiểu có màu hồng, đỏ tươi hoặc sẫm như nước ngọt cola. Đôi khi xuất hiện các cục máu đông hình dải. Hiện tượng này xảy ra ngắt quãng từng đợt. Nguyên nhân là mạch máu khối u bị vỡ. Hoặc u xâm lấn trực tiếp vào đài – bể thận.

Đau tức âm ỉ vùng mạn sườn, thắt lưng

Cơn đau thường xuất hiện liên tục ở một bên hông lưng. Đau tăng dần theo thời gian. Nguyên nhân là khối u lớn gây căng bao thận. Hoặc u chèn ép các rễ thần kinh lân cận.

Sờ thấy khối u ở vùng bụng

Khối u có thể gồ lên vùng hông lưng hoặc bụng dưới. Khối u thường chắc và ít di động khi thở.

Phù chi dưới và giãn tĩnh mạch tinh ở nam giới

Khối u có thể tạo huyết khối xâm lấn tĩnh mạch thận. Huyết khối cũng có thể lan vào tĩnh mạch chủ dưới. Khi đó, máu trở về tim bị cản trở. Người bệnh bị phù hai chi dưới. Nam giới có thể bị giãn tĩnh mạch thừng tinh bên trái đột ngột. Tình trạng này không xẹp xuống khi nằm.

Triệu chứng ung thư thận di căn theo từng cơ quan

Khi tế bào ung thư đã di căn xa, triệu chứng cơ quan thứ phát thường rầm rộ. Chúng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh tồn của cơ thể.

Di căn phổi

Người bệnh ho dai dẳng kéo dài không dứt. Kèm theo khó thở khi gắng sức và đau tức ngực. Một số người ho ra máu với vệt máu lẫn trong đờm. Trường hợp nặng có thể tràn dịch màng phổi. Cơ chế là khối u thứ phát chèn ép phế quản. U xâm lấn màng phổi và cản trở trao đổi khí qua phế nang.

Di căn xương

Người bệnh đau nhức xương dữ dội. Cơn đau tăng về đêm hoặc khi cử động. Xương có thể gãy dù chỉ va chạm nhẹ, gọi là gãy xương bệnh lý. Nếu u chèn ép tủy sống, người bệnh yếu liệt chi. Cơ chế là tế bào ung thư kích hoạt tiêu hủy xương (osteolytic lesion). Quá trình này làm mất khoáng chất và khiến vỏ xương bị xốp.

Di căn gan

Người bệnh vàng da và vàng củng mạc mắt. Kèm theo chướng bụng do cổ trướng. Người bệnh đau tức vùng hạ sườn phải và ngứa da dai dẳng. Cơ chế là khối u chèn ép đường mật trong gan. Hoặc u phá hủy tế bào gan, làm suy giảm chuyển hóa bilirubin.

Di căn não

Người bệnh đau đầu dữ dội, không đáp ứng thuốc giảm đau thông thường. Kèm theo buồn nôn, co giật và yếu hoặc liệt nửa người. Một số người suy giảm thị lực hoặc thay đổi tính cách. Cơ chế là tăng áp lực nội sọ. Khối u chèn ép khu trú các vùng chức năng của bán cầu đại não hoặc tiểu não.

Biểu hiện toàn thân và hội chứng cận ung thư

Ung thư thận tiết ra nhiều chất có hoạt tính sinh học. Khoảng 20% người bệnh xuất hiện hội chứng cận ung thư (Paraneoplastic syndrome). Bên cạnh tổn thương do u chèn ép, cơ thể còn có những biểu hiện sau:

Sụt cân nhanh và suy kiệt (Cachexia)

Người bệnh giảm trên 5–10% trọng lượng cơ thể trong thời gian ngắn. Tình trạng này xảy ra mà không rõ nguyên nhân. Kèm theo chán ăn và mất khối cơ bắp. Nguyên nhân là phản ứng viêm mạn tính tiêu hao năng lượng.

Sốt dai dẳng không rõ nguyên nhân

Người bệnh sốt nhẹ từng cơn hoặc sốt âm ỉ kéo dài. Sốt không đáp ứng với các loại kháng sinh. Nguyên nhân là cơ thể giải phóng các cytokine gây sốt như interleukin-6 (IL-6).

Thiếu máu mạn tính hoặc tăng hồng cầu bất thường

Thiếu máu khiến người bệnh mệt mỏi rũ rượi và da xanh xao. Ngược lại, một số trường hợp khối u tăng tiết hormone erythropoietin. Hormone này kích thích tủy xương sản xuất hồng cầu quá mức. Tình trạng đa hồng cầu làm tăng độ nhớt của máu.

Tăng canxi huyết

Tình trạng này xảy ra do tổn thương tiêu hủy xương. Hoặc do khối u tiết protein tương tự hormone tuyến cận giáp (PTHrP). Nồng độ canxi máu tăng cao gây mệt mỏi và lú lẫn. Người bệnh khát nước liên tục, tiểu nhiều và rối loạn nhịp tim.

3 hiểu lầm khiến người bệnh phát hiện muộn

Trong thực tế lâm sàng, nhiều người chủ quan bỏ qua dấu hiệu ban đầu:

Lầm tưởng đau lưng do thoái hóa cột sống

Cơn đau lưng do ung thư thận di căn xương thường đau nhức sâu bên trong. Cơn đau tăng dần về đêm và không thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Đặc điểm này khác với đau cơ năng do tư thế.

Xem nhẹ tình trạng tiểu ra máu rồi tự hết

Tiểu máu trong u thận có thể tự cầm lại. Nguyên nhân là cục máu đông bít tạm thời chỗ chảy máu. Người bệnh lầm tưởng bệnh đã khỏi nên trì hoãn đi khám.

Chỉ điều trị triệu chứng tại cơ quan di căn

Nhiều bệnh nhân chỉ khám hô hấp vì ho kéo dài. Một số chỉ khám cơ xương khớp vì gãy xương. Họ không tầm soát toàn diện để tìm ổ nguyên phát từ thận.

Khi nào cần đi khám chuyên khoa ngay?

Ung thư thận di căn là bệnh lý ác tính ở giai đoạn tiến triển. Bệnh đòi hỏi phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa. Các chuyên khoa gồm ung bướu, tiết niệu và chăm sóc giảm nhẹ.

  • Tiểu ra máu dù chỉ một lần.
  • Đau hông lưng âm ỉ kéo dài không rõ nguyên nhân.
  • Sụt cân nhanh kèm đau xương hoặc khó thở.

Nhận diện sớm các dấu hiệu trên là chìa khóa then chốt. Bác sĩ sẽ chỉ định chẩn đoán hình ảnh kịp thời. Các phương pháp gồm CT scan, MRI và xạ hình xương.

Kết luận

Tóm lại, ung thư thận di căn có thể biểu hiện tại thận và nhiều cơ quan xa. Các vị trí thường gặp là phổi, xương, gan và não. Đừng chủ quan với tiểu ra máu, đau hông lưng kéo dài hay sụt cân bất thường. Thăm khám chuyên khoa sớm giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y khoa kịp thời.