RSV và cúm mùa là hai bệnh hô hấp phổ biến ở trẻ. Chúng có thể diễn biến từ nhẹ sang viêm phổi, suy hô hấp. Phụ huynh cần nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm. Bài viết tổng hợp cảnh báo từ TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai. Kèm theo là 4 hiểu lầm thường gặp và cách phòng ngừa.

Trẻ nhỏ bị sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài — cảnh báo RSV và cúm mùa ở trẻ dễ gây viêm phổi

Trẻ nào dễ diễn biến nặng vì RSV và cúm mùa?

Thời tiết chuyển mùa khiến bệnh hô hấp ở trẻ gia tăng. Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi dễ diễn biến nặng nhất. Trẻ sinh non có hệ hô hấp chưa hoàn thiện. Trẻ có bệnh lý nền cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

Virus đường hô hấp lây lan rất dễ trong môi trường tập thể. Nhà trẻ và trường mầm non là nơi trẻ tiếp xúc gần nhau. Bàn tay, đồ chơi và giọt bắn khi ho đều có thể mang virus.

Trẻ dưới 6 tháng tuổi chưa thể tiêm vaccine cúm. Nhóm này cần được bảo vệ bằng môi trường sạch sẽ. Người chăm sóc nên rửa tay kỹ trước khi tiếp xúc với trẻ.

Đường thở hẹp khiến trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, đường thở của trẻ nhỏ rất hẹp. Đặc biệt, trẻ sơ sinh có đường thở nhỏ nhất. Khi nhiễm virus đường hô hấp, niêm mạc có thể phù nề. Dịch nhầy tiết ra nhiều làm hẹp lòng đường thở. Co thắt đường thở cũng làm luồng không khí giảm đáng kể. Vì vậy, cùng một loại virus nhưng trẻ nhỏ dễ nặng hơn người lớn.

Nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát

Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ mắc bệnh tim phổi cần thận trọng hơn. Bệnh ở nhóm này có thể diễn biến rất nhanh. Biểu hiện ban đầu đôi khi không điển hình nên dễ bị bỏ qua. Cha mẹ cần theo dõi sát trong những ngày đầu phát bệnh.

RSV tiến triển thế nào ở trẻ nhỏ?

RSV là một trong những nguyên nhân thường gặp gây viêm tiểu phế quản. Virus này cũng gây viêm phổi ở trẻ nhỏ. Bệnh thường bắt đầu khá nhẹ nên phụ huynh dễ chủ quan.

RSV lưu hành mạnh vào mùa lạnh và thời điểm giao mùa. Hầu hết trẻ đều từng nhiễm RSV trong những năm đầu đời. Lần nhiễm đầu tiên thường nặng hơn các lần sau.

Viêm tiểu phế quản là gì?

Tiểu phế quản là những ống dẫn khí rất nhỏ trong phổi. RSV gây viêm và phù nề các ống dẫn khí này. Dịch nhầy tích tụ làm đường thở của trẻ càng hẹp lại. Vì vậy, trẻ bị viêm tiểu phế quản thường khò khè và thở nhanh.

Dấu hiệu khởi phát của RSV

Trẻ thường bị sổ mũi và nghẹt mũi trước tiên. Ho xuất hiện kèm sốt nhẹ trong những ngày đầu. Đây là giai đoạn nhiều phụ huynh nhầm với cảm lạnh thông thường.

Dấu hiệu cho thấy bệnh đang nặng lên

Sau đó, trẻ có thể xuất hiện khò khè rõ rệt. Nhịp thở nhanh hơn bình thường là dấu hiệu cần lưu ý. Co kéo lồng ngực cho thấy trẻ đang gắng sức để thở. Trẻ khó bú hoặc bỏ bú vì phải tập trung thở. Khi thấy các dấu hiệu này, phụ huynh không nên chờ đợi thêm.

Cúm mùa khác RSV ở những điểm nào?

Cúm mùa thường khởi phát đột ngột và rầm rộ hơn RSV. Trẻ sốt cao kèm ho, đau họng và đau đầu. Đau mỏi cơ thể và mệt mỏi xuất hiện cùng lúc. Trẻ nhỏ có thể kèm nôn, tiêu chảy, bỏ ăn hoặc bỏ bú.

Cúm mùa lây lan nhanh trong gia đình và trường học. Một trẻ mắc bệnh có thể lây cho cả nhà trong vài ngày. Vì vậy, hạn chế tiếp xúc khi trẻ đang bệnh là biện pháp cần thiết.

Biến chứng ngoài phổi của cúm mùa

Cả RSV và cúm mùa đều có thể gây viêm phổi, suy hô hấp. Tuy nhiên, cúm mùa còn có thể gây một số biến chứng ngoài phổi. Vì vậy, cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ mắc cúm.

Đừng chỉ nhìn nhiệt độ: 6 dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám ngay

Phụ huynh không nên chỉ dựa vào nhiệt độ để đánh giá mức độ bệnh. Điều quan trọng là quan sát nhịp thở và mức độ gắng sức khi thở. Sáu dấu hiệu sau đây cần được lưu ý đặc biệt:

  • Thở nhanh hơn bình thường, thấy rõ lồng ngực phập phồng.
  • Rút lõm lồng ngực mỗi khi trẻ hít vào.
  • Cánh mũi phập phồng liên tục khi thở.
  • Khò khè hoặc tím tái quanh môi, lưỡi.
  • Li bì, khó đánh thức, đáp ứng kém với cha mẹ.
  • Bỏ bú, không thể uống, nôn nhiều hoặc ngừng thở.

Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các biểu hiện trên. Co giật hoặc tình trạng khó thở tăng nhanh cũng cần cấp cứu kịp thời.

Cha mẹ nên ghi lại nhịp thở của trẻ mỗi lần theo dõi. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh khi thăm khám. Đừng tự ý cho trẻ uống thuốc ho của người lớn. Thuốc không phù hợp có thể làm tình trạng nặng thêm.

Phòng ngừa RSV và cúm mùa cho trẻ thế nào?

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn điều trị sau khi trẻ đã mắc. Một số biện pháp đơn giản giúp giảm nguy cơ đáng kể.

Người lớn trong nhà mắc bệnh hô hấp cần đeo khẩu trang khi chăm trẻ. Đồ chơi và vật dụng của trẻ nên được vệ sinh thường xuyên. Giữ phòng ngủ của trẻ khô ráo và đủ ánh sáng tự nhiên.

Tiêm vaccine cúm từ 6 tháng tuổi

Trẻ từ 6 tháng tuổi có thể tiêm vaccine cúm theo khuyến cáo. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc và biến chứng nặng. Cha mẹ nên hỏi nhân viên y tế về lịch tiêm phù hợp.

Dự phòng miễn dịch với RSV cho nhóm phù hợp

Với RSV, một số biện pháp dự phòng miễn dịch được chỉ định cho nhóm phù hợp. Phụ huynh nên trao đổi với nhân viên y tế. Bác sĩ sẽ lựa chọn biện pháp theo tuổi và nguy cơ của trẻ.

Thói quen hàng ngày bảo vệ đường hô hấp

  • Rửa tay thường xuyên cho cả trẻ và người chăm sóc.
  • Hạn chế để trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp.
  • Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ.
  • Không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.

Kháng sinh không có tác dụng với virus

Không tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ khi mắc RSV hoặc cúm mùa. Thuốc kháng sinh không có tác dụng điều trị các bệnh do virus. Dùng sai thuốc còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

4 hiểu lầm thường gặp về RSV và cúm mùa

Xung quanh hai bệnh này tồn tại nhiều quan niệm chưa đúng. Bốn lầm tưởng phổ biến sau đây cần được loại bỏ:

Sốt cao mới là dấu hiệu bệnh nặng ở trẻ

Sai. Phụ huynh không nên chỉ dựa vào nhiệt độ để đánh giá. Nhịp thở và mức độ gắng sức khi thở quan trọng hơn. Trẻ sốt nhẹ nhưng thở nhanh, rút lõm lồng ngực vẫn rất nguy hiểm.

Cảm lạnh thông thường không thể thành viêm phổi

Sai. RSV và cúm mùa có thể khiến trẻ diễn biến từ nhẹ sang nặng. Viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp đều có thể xảy ra. Vì vậy, không nên chủ quan với các triệu chứng ban đầu.

Kháng sinh giúp trẻ nhanh khỏi RSV và cúm

Sai hoàn toàn. RSV và cúm mùa đều do virus gây ra. Kháng sinh không có tác dụng với các bệnh do virus. Chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Trẻ khỏe mạnh không cần tiêm vaccine cúm

Sai. Trẻ từ 6 tháng tuổi có thể tiêm vaccine cúm theo khuyến cáo. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng. Cha mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế về lịch tiêm.

Kết luận

Tóm lại, RSV và cúm mùa ở trẻ có thể diễn biến nhanh và nguy hiểm. Cha mẹ cần quan sát nhịp thở thay vì chỉ nhìn nhiệt độ. Nhận biết sớm dấu hiệu nặng giúp đưa trẻ đi khám kịp thời. Tiêm vaccine cúm và giữ thói quen vệ sinh tốt là cách phòng ngừa hiệu quả. Mùa lạnh là thời điểm bệnh hô hấp ở trẻ gia tăng. Vì vậy, cha mẹ nên chủ động phòng ngừa từ sớm. Khi trẻ có dấu hiệu khó thở, tím tái hoặc li bì, hãy đến cơ sở y tế ngay.